Ons duurzaamheidsplan

Voor wie het interessant vind: ons plan om ons gebouw duurzaam en groen te maken!

Wij hopen in de loop van 2019 eigenaar te worden van het gebouw aan de Camera Obscuradreef – deo volente en onder voorbehoud van financiering. Het gebouw bestaat uit 8 appartementen, waarvan in de toekomst 6 woningen, 1 buurthuiskamer met keuken en 1 buurtwinkel.

Het gebouw is meer dan vijftig jaar oud, nauwelijks geïsoleerd en nodig toe aan renovatie. Na de aankoop zal buitenschil volledig moeten worden vernieuwd. Dit is een uitgelezen kans om alles anders te doen en te experimenteren met maatregelen die bij een gewone verbouwing niet haalbaar zijn. We willen er een vergaand duurzaam gebouw van maken, zonder gas, via een pakket maatregelen die we omschrijven als ‘low-tech, gasloos en groen’.

 

Onze ambitie

In onze businessplan (november 2017) hebben we onze ambitie duidelijk geformuleerd.

  1. Duurzaamheid gaat al snel over techniek maar het is voor ons vanaf het begin al een kernwaarde. Wij geloven dat we geroepen zijn om zorg te dragen voor de schepping die we van God hebben gekregen, om eenvoudig te leven en te delen met mensen dichtbij én ver weg. Dat kleurt onze visie op duurzaamheid.

  2. Duurzaamheid is meer dan energie. Het is ook: spaarzaam gebruik maken van alle bronnen, hergebruik van materialen, het delen van apparaten, gebruik van regenwater, een daktuin, fruitbomen achter het huis en een klimaatadaptieve tuin waar vogels en bijen baat bij hebben. Duurzaamheid houdt ook in: leefbaarheid, rust in een drukke buurt en een gebouw dat toekomstbestendig is. En speciaal in een wijk met veel werkloosheid denken we ook aan het zo veel mogelijk gebruiken van lokale arbeidskracht en het inrichten van een buurtwinkel die voor lokale bedrijvigheid moet zorgen.

  3. Dit alles neemt niet weg dat energie een van de urgentste vraagstukken is in de woningwereld op dit moment. Gezien de ecologische en geopolitieke gevolgen van fossiele brandstoffen willen we het gebruik daarvan zo veel mogelijk beperken. Onze ambitie is hoog: energiezuinig, gasloos en zo veel mogelijk hernieuwbaar.

Renovatieverplichting

We kopen het pand met de verplichting tot renovatie. De buitenschil (gevel) moet eruit gaan zien als de gerenoveerde flats aan het plein. Wat we binnen doen, mogen we zelf weten, maar ook daar kunnen we niet zonder stevige ingrepen.

Veilig en flexibel

We zullen te maken krijgen met mee- en tegenvallers en in de toekomst met nieuwe technieken en systemen. We willen op zo’n manier renoveren dat er altijd ruimte blijft voor nieuwe inzichten en verbeteringen, maar dat het project niet wordt vertraagd als een onderdeel hapert. We gaan uit van het bestaande gebouw, met bestaande constructiemuren. We bouwen schachten en leidingkokers op zo’n manier dat zowel de basisplannen als de ambitieuze plannen daar in passen.

Low-tech

Sommige technische systemen zijn erg duur en ook niet zo geschikt voor bovenstaande benadering. Bovendien is er altijd een relatie tussen techniek en levensstijl. Een voorbeeld: de Nul op de Meter-flats aan ons plein moeten een balkon opofferen aan de installatieruimte. Dat kan slim zijn, maar het kost ook ruimte die mensen vroeger gebruikten om de was op te hangen. Misschien is het resultaat wel dat mensen daar veel vaker een droger zullen kopen en minder buitenruimte hebben. Binnen de high-techroute is het veel moeilijker om bij te sturen als er dingen veranderen, zoals gedrag, wensen of technische prestaties.

Een tweede bezwaar voor de huidige high-tech oplossingen is dat ze nog steeds veel stroom gebruiken. Dat is over een jaar gerekend misschien wel netto 0, maar levert in de winter een grote stroompiek op, die nu grotendeels uit kolencentrales moet worden gehaald en in de toekomst tekorten gaan opleveren die misschien wel zullen leiden tot pleidooien voor nieuwe kolencentrales (of zelfs kerncentrales).

Een derde bezwaar is de relatie tussen mens en natuur. We willen elkaar niet leren om van de thermostaat af te blijven, maar juist om actief zorg te dragen voor de natuur, ook al doen we dat niet perfect. We willen vogels kunnen horen en ramen kunnen openzetten. We willen elkaar leren dat warmte iets kost en dat je daar ook iets voor moet doen. We hoeven niet alles uit te besteden aan installaties die het voor ons oplossen. Soms zijn hi-tech-oplossingen toch niet zo ideaal, wanneer omstandigheden veranderen, en daarom kiezen we waar mogelijk voor low-tech oplossingen. Die zijn ook nog eens veel betaalbaarder.

Maatwerkadvies

Op basis van de gebouwkenmerken, het aantal wooneenheden en het aantal bewoners is het ‘normale’ aardgasverbruik 17.000 m3 per jaar. In werkelijkheid blijken de huidige bewoners zuiniger met energie om te gaan en ligt het totaalverbruik 15% lager ingeschat. Het elektriciteitsgebruik ligt ook laag. Een normaal huishoudelijk elektriciteitsverbruik wordt geschat op 12.200 kWh voor het gehele gebouw.

We hebben Kees Stap van het Energiepaleis de opdracht gegeven om een Maatwerkadvies voor ons gebouw op te stellen en daarin drie verschillende scenario’s te onderzoeken (zie bijlage). Scenario 1 gaat uit van gas, scenario 2 van hoge temperatuur en scenario 3 van lage temperatuur (Nul op de Meter). We hebben uiteindelijk gekozen voor pakket 2.

Wanneer dit ambitieuze pakket om (financiële) redenen toch moet worden veranderd of uitgesteld, kunnen we altijd terugvallen op pakket 1, dat niet gasloos is maar in elk geval energielabel A realiseert. Overigens bouwen we zo dat in de toekomst een overstap naar pakket 3 mogelijk is, indien gewenst.

Basismaatregelen (= pakket 1)

Heel concreet betekent dit dat we in de tweede helft van 2019 in de renovatie in ieder geval de volgende maatregelen uit pakket 1 zullen uitvoeren:

  1. Isolatie dak en vloer (Rc = 3,5 in het advies, maar wij gaan uit van niveau bouwbesluit)

  2. Isolatie spouwmuren zijgevels (Rc = 1,7)

  3. Puien vervangen met HR++-glas (onderpanelen minimaal Rc = 2,5)

  4. Dichting van naden, kieren en doorvoeren.

  5. Mechanische ventilatie

  6. Zonnepanelen op het dak: 7 per woning

Hierdoor wordt het aardgasverbruik verminderd met 70%. Het elektriciteitsgebruik gaat naar netto nul als gevolg van gebruik zonnepanelen. In totaal verminderen we de CO2-uitstoot met 75%.

Aanvullende maatregelen (= pakket 2)

Als zich geen onvoorziene omstandigheden voordoen, zullen we in aanvulling op het bovenstaande basismaatregelen doorgaan met de maatregelen uit het tweede pakket, dat ons in staat stelt om ons huis van het gas af te koppelen. Dat bestaat concreet uit de volgende maatregelen:

  1. Collectieve pelletketel in de technische ruimte

  2. Inductiefornuis in de woningen

  3. 7-14 extra zonnepanelen t.b.v. het elektrisch koken

Het gasgebruik wordt hierdoor met 100% verminderd. Jaarlijks zal 13 ton pellets gebruikt worden. De totale CO2– emissiereductie bedraagt ruim 90% t.o.v. de huidige situatie. Elektriciteitsverbruik is netto 0.

Extra milieumaatregelen (niet in advies)

Er zijn twee ecologische nadelen verbonden aan de pelletketel. Om daar iets aan te doen willen we een aantal extra maatregelen nemen. Dat noemen we pakket 2b. Hiermee gaan we verder dan het Maatwerkadvies. We baseren deze kennis op gesprekken met verschillende experts in Nederland, o.a. van CE in Delft.

Het eerste nadeel is de herkomst van het hout. Hout is vaak niet duurzaam gekapt en er is ook sprake van een ‘koolstofschuld’ (de CO2-neutraliteit wordt vaak pas bereikt na vele jaren, als de bomen weer zijn aangegroeid). Hiertegen zijn twee maatregelen mogelijk:

  1. Alleen pellets gebruiken met het Better Biomass Label (of die op een andere manier gemaakt zijn van resthout of duurzaam gekapt Nederlands hout)

  2. Ook willen we een ‘rocket stove leemkachel’ bouwen in de gezamenlijke ruimte, zodat we daar lokaal hout kunnen gebruiken. Inderdaad: dat is gewoon hout, maar met deze kachel is het rendement net zo goed als een pelletketel!

Het tweede nadeel is de fijnstofuitstoot. Die is bij de zuinigste pelletketels heel laag, tot wel 50% onder de wettelijke grens van 20 mg/m³. Maar is dat veel? Dat is grofweg 3 of 4 kilo per jaar voor ons gebouw. Maar is dat veel? Zelfs dit willen we eigenlijk verminderen. Zeker als we willen dat ons warmteconcept een oplossing is voor meer huizen. Er zijn daarom een paar maatregelen die we wenselijk achten:

  1. zonneboilers, zodat de pelletketel in de zomermaanden volledig uitgeschakeld kan blijven

  2. een slim gemoduleerd buffersysteem, zodat de hoeveelheid te verwarmen water afhankelijk is van de werkelijke vraag

  3. fijnstoffilters; er zijn verschillende systemen, zoals de Oekotube; we zijn in overleg met experts om te zien wat er mogelijk is. Voor de leemkachel zijn (door de hogere temperatuur) meer filtersystemen mogelijk